Anasayfa / Genel / Fatih Sultan Mehmet, Topkapı Sarayı ve Çiniler – 1

Fatih Sultan Mehmet, Topkapı Sarayı ve Çiniler – 1

Fatih Sultan Mehmet‘in bizlere büyük armağanı: Topkapı Sarayı

Topkapı Sarayı’nın muhteşem duruşu herkesi etkiler. Denizden vapurla geçerken, o ihtişamlı bina bize el sallar adeta. Yakından ise ihtişam daha da büyür. İnsanın içinde saatlerce vakite geçireceği, öğrendikçe öğrenip, devamlı keşfettiği bir yer halini alır. Fatih Sultan Mehmet Han’ın bizlere en büyük armağanlarından biridir.

Bu ihtişamlı sarayın tarihine ve özellikle Türk mimarisinin önemli unsurları olan çinilere yakından bakmak isteriz…

topkapı sarayı

Fatih Sultan Mehmet’in 1453 yılında İstanbul’u fethetmesinden sonra 1460 yıllarında yapımına başlanan ve 1478 yılında tamamlanan Saray; Marmara Denizi, İstanbul Boğazı ve Haliç arasındaki tarihi İstanbul yarımadasının ucundaki Sarayburnu’nda bulunan Doğu Roma akropolü üzerindeki 700.000 metrekarelik bir alan üzerine kurulmuştur.

Fatih Sultan Mehmet’den itibaren padişah Sultan Abdülmecid’e kadar yaklaşık dört yüz yıl süreyle imparatorluğun idare, eğitim ve sanat merkezi olarak kullanılmıştır.

topkapı sarayı

topkapı sarayı

Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan sonra, 3 Nisan 1924 yılında müze haline getirilen ve Cumhuriyet’in ilk müzesi olan Topkapı Sarayı Müzesi, günümüzde yaklaşık 400.000 metrekarelik bir alan kaplamaktadır. Topkapı Sarayı, mimari yapıları, koleksiyonları ve yaklaşık 300.000 arşiv belgesi ile dünyanın en büyük saray-müzelerinden biridir.

Sarayın ilk avlusu olan ve halkın başvuru için girebildiği birinci avluda (Alay Meydanı) Cebehane olarak kullanılan Aya İrini Kilisesi, Darphane, Fırın, Hastane gibi sarayın dış hizmet yapıları bulunurdu.

Sarayın ikinci avlusu, devlet yönetiminin gerçekleştiği mekanların yer aldığı Divan Meydanı (Adalet Meydanı)’dır. Tarih boyunca pek çok törene sahne olan bu avluda divan toplantılarının yapıldığı Divan-ı Hümayun(Kubbealtı)  binası ve yanında Divan-ı Hümayun Hazinesi yer alır.

topkapı sarayı

Üçüncü Avlu, Enderun (iç saray) padişaha ait mekanların yanında, Sultan II. Murad döneminde kurulan Saray Okuluna ait koğuş ve yapıları da barındırır.

Padişahın devlet adamlarını ve yabancı elçileri kabul ettiği Arz Odası, Fatih Köşkü / Enderun Hazinesi ve Has Oda padişaha ait mekanlar olarak önce çıkarken, Küçük Oda, Büyük Oda, Seferli, Kilerli, Hazineli, Has Oda isimleriyle anılan Enderun Saray okuluna ait koğuşlar, Babüssaade girişinden itibaren avlunun etrafına sıralanmıştır.

Enderun Avlusu’ndan sonra, padişaha ait köşklerin ve asma bahçelerin bulunduğu IV. Avlu’ya geçilir. Has Oda’nın Mermer Sofa’ya açılan kapılarıyla da ulaşılan bu mekanda Osmanlı sanatının klasik köşk mimarisinin en seçkin örnekleri olan, Sünnet Odası, Bağdat ve Revan Köşkleri ile İftariye Kameriyesi yer alır. IV. Avlu’nun bir alt kotunda asma çiçek bahçesi, ahşap Kara Mustafa Paşa Köşkü, Hekim Başı Kulesi ve Sofa Camii yer alır. Sultan Abdülmecid döneminde inşa edilen Mecidiye Köşkü ve Esvab Odası Saray’da inşa edilen son yapılardır.

Topkapı Sarayının etrafını kuşatan Hasbahçeler içinde günümüze ulaşmayan çok sayıda köşk ve kasır olduğu bilinmektedir.

topkapı sarayı

İstanbul’un eşsiz güzelliklerinden etkilenen İngiliz ressam Ned Pamphilon ise, Atatürk ve İstanbul sevgisini bir potada eriterek, Topkapı Sarayı ve Savarona’yı birlikte resmetmiş, Türklük için çok çok önemli iki büyük lideri bu resimde anmıştır.

topkapı sarayı

Savarona Sails By Topkapi, Orijinal eser Ned Pamphilon, 70×50 cm, akrilik

Bu yazımızın konusu olan Çini, toprağın pişirildikten sonra şekil verilip kap-kacak, tabak, vazo, sürahi vb. eşyalar üretilmesine dayalı bir el sanatıdır. Aynı zamanda fayans, porselen tabak, seramik gibi eşyaların süslenmesinde kullanılan bir yüzü sırlı, renkli dekor ve motiflerle işlenmiş kaplama malzemesine, bu malzemeyle işlenmiş eşyalara çini, bu süsleme işine de çinicilik denir.

Türk çini sanatının tarihi ilk Müslüman Türk devletlerinden Karahanlılara kadar dayanmaktadır. Bu da çini sanatının bin yılı aşkın bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir.

Büyük Selçuklular ve Anadolu Selçukluları çiniyi mimari süslemelerde sıkça kullanmış, Anadolu Selçuklu Devleti’nin dağılmasından sonra, çini sanatında Osmanlı Devleti’nin kuruluşuyla yeni bir dönem başlamıştır.

Topkapı Sarayı ve Çiniler

ÇİNİLİ KÖŞK

Topkapı Saray’ının birinci avlusunda, Arkeoloji Müzesi’nin hemen önünde yer almaktadır. Köşk 1473 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa edilmiştir. Yapı iki katlı olup dört eyvanlı bir şemaya sahiptir. Ön cephede yer alan iki katlı revaklı düzenleme XVIII. Yüzyılda vuku bulan bir yangın sonrasında ele alınmıştır. Yapıda bugün Selçuklu ve Osmanlı devri çini ve seramikler sergilenmektedir.

çinili köşk

çinili köşk

çinili köşk

Yapıda ön cephede ve içeride bazı mekanlarda çini düzenleme mevcuttur. Bunlar mozaik ve terk renkli sırlı çinilerden meydana gelmiştir. Çinilerde firuze, lacivert, beyaz ve yer yer de sarı renklerin kullanıldığı görülmektedir. Ön cephede saçak altında mozaik çinili bordür, yan cephelerde ise kırmızı sırlı tuğlalar arasında lacivert sırlı çiniler kullanılmıştır. Revaklı bölümde eyvanın iki yanında pencereleri çevreleyen sivri kemerli nişlerin kemer köşelerinde bitkisel düzenleme tercih edilmiştir.

Köşeliklerin ortasında kufi yazılı madalyonlar vardır. Mekanı üstten dolaşan bordür ile eyvanın iki yanı ve mekanın dış köşelerinde yıldızdan gelişen geometrik düzenlemeli geniş bir bordür kullanılmıştır. Eyvan için ve kemer köşe dolgularında ise farklı geometrik düzenlemeler vardır. Eyvanı üç yönde dolaşan geniş kitabe kuşağında girift yazı, lacivert zemin üzerinde beyaz ve sarı renklerde ele alınmıştır. Eyvan kemerinin içinde aynalı olarak iri bir kufi yazı vardır.

Kemerin dış yüzünde kıvrıkdallı çiçekli ve palmetli bir düzenlemede küçük karelerde kufi yazılar atlamalı olarak yer almıştır. Yapının içinde yer alan tek renk sırlı çinilerde altıgen ve üçgenler yaygın olarak kullanılmıştır. Bu çinilerin üzeri altın varak ile bitkisel dekorlu olduğu anlaşılmaktadır. Vaktiyle oda ve eyvanlarda tüm duvarların çini kaplı olduğu bilinmekle birlikte bugün bunlardan ancak bir bölümü günümüze ulaşmıştır.

çinili köşk 3

çinili köşk 4

çinili köşk 5

KUBBE ALTI

İkinci avlunun solunda yer alan ve Divanın toplandığı bu mekan Kanuni Sultan Süleyman zamanında inşa edilmiştir. Önü L şeklinde bir revakla donatılmış olan ve üç farklı odadan oluşan yapı farklı devirlerde tamir görmüştür. Yapıda yakın zamanda rokoko dekorasyon altında XVI. Yüzyıla ait kalem işi ve çiniler ortaya çıkarılmış ve mekan buna göre düzenlenmiştir. Sır altı tekniğinde ele alınan çiniler İznik mamulatı olup beyaz zemin üzerine mavi, yeşil ve kırmızı kullanılarak bitkisel kompozisyonlar işlenmiştir.

topkapı sarayı

topkapı sarayı

ARZ ODASI

Fatih devrinde inşa edilmiş, Kanuni ve sultan Abdülaziz devrinde tamir görmüştür. Ön cephede kapıların yanlarında ve süpürgelik kısmında renkli sır tekniğinde çiniler vardır. Kapı yanlarında yer alan lacivert zeminli bitkisel süslemeleri üç pano yeşil zemin üzerine rumili ve bitkisel kompozisyonlu bordürler le çevrelenmiştir. Ön cephede süpürgelik kısmında büyük karolar kullanılmış olup aynı renklerde merkezde rozet çiçekten gelişen hatayi ve Rumilerden oluşan bir kompozisyon vardır.

arz odası 1

arz odası 2

Kaynak: http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr/tarihçe

İstanbul’un Renkli Hazineleri, Bizans Mozaiklerinden Osmanlı Çinilerine, İstanbul Ticaret Odası Yayınları, Proje Yönetmeni Saffet Yılmaz

https://tr.wikipedia.org/wiki/Çini

Hakkında istanbul1881

istanbul1881
İstanbul. Tek renkle ifade edilemeyecek kadar zengin, tek kokuyla anlatılmayacak kadar çekici ve asla kaybedilemeyecek kadar değerli... İstanbul 1881, İstanbul’un büyüleyici renkleri ve baş döndüren kokularını saygı duyduğumuz ve kaybetmek istemediğimiz tarihi değerlerle harmanlayarak yaratıldı. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

Lütfen kontrol edin

Atatürk’ün Milli Eğitime Bakışı

Atatürk’ün Milli Eğitim İle İlgili Sözleri Yetişecek çocuklarımıza ve gençlerimize, görecekleri öğrenimin sınırı ne olursa …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.