Anasayfa / Genel / Ramazanların Vazgeçilmezi Geleneksel Türk Tiyatromuzun Baş tacı Karagöz ile Hacivat

Ramazanların Vazgeçilmezi Geleneksel Türk Tiyatromuzun Baş tacı Karagöz ile Hacivat

Yaşadığımız coğrafya büyük bir kültürün ürünüdür. Topraklarında birçok ulusun kültürünü barındırmış, kendi kültüründen yeni kültürler doğurmuştur.

Tiyatro geleneğimiz de bu türe verilebilecek en güzel örneklerdendir.

Türk edebiyatı ve Türk tiyatrosu sözlü gelenekle doğmuş, sözlü gelenekle varlığını sürdürmüş ve modern hale gelene kadar da bu durumdan beslenmeye devam etmiştir.

Yaratılan tüm ürünler halkın ortak malıdır ve yörelere göre bu tür adeta nakış gibi işlenmiş, zenginleştirilmiştir.

Karagöz ve Hacivat’ın tarihçesine bakarsak da bu türün nasıl doğduğu hakkında halk bilimciler değişik fikirler ortaya koymuştur.

Ramazanlarin-Vazgecilmezi-Geleneksel-Turk-Tiyatromuzun-Bastaci-Karagoz-ile-Hacivat-1

Başlangıç tarihi kesin bir tarihe dayandırılamasa da Karagöz ve Hacivat 17. yüzyılda son şeklini almıştır.

Halk bilimcilerin bir kısmı Karagöz ve Hacivat’ın tarihçesini Çin ve Moğollara bağlamaktadır. Türklerin Anadolu’ya göçerken bu kültürü de beraberinde getirdiğini, Orta Asya’da çadırlarda oynatıldığı için ‘Çadır Hayal’ olarak adlandırıldığını ve bizim kültürümüze geçerken de ‘Hayal’ olarak adlandırıldığını iddia etmişlerdir.

Halk bilimcilerin bir başka iddiası ise Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı ele geçirmesinden sonra Karagöz ve Hacivat oyununun bu kültürden Anadolu’ya geçmiştir. Hatta bu iddiaya göre Yavuz Sultan Selim, Memluk Sultanı Tomanbay’ın asılışının canlandırıldığı gölge oyunundan etkilendiği için bu kültürün Anadolu’da yerleşmesini istemiş, Mısır’dan sanatçılar getirmiş ve bizim sanatçıların yetişmesini sağlamıştır.

Ramazanlarin-Vazgecilmezi-Geleneksel-Turk-Tiyatromuzun-Bastaci-Karagoz-ile-Hacivat-2

Bir başka görüş ise Karagöz’ün etkisinin görüldüğü tarihlerle Anadolu’ya Çingenelerin geliş tarihlerinin uyması nedeniyle bu kültürün Hindistan’dan Çingeneler aracıyla getirildiği yönündedir.

Bu kadar çok görüşün olma sebebi tamamen Karagöz ve Hacivat’ın yaşayıp yaşamadığının net olarak bilinmemesinden kaynaklanmıştır.

Bir rivayete göre Karagöz ve Hacivat, Bursa’da Orhan Gazi döneminde yaşamış ve Orhan Camiinin yapımında çalışmış iki inşaat işçisidir. Bu dili sivri iki inşaat işçisi, inşaattaki işçilerin de çalışmasını engellediği için Orhan Gazi tarafından idam edilmiştir. Çünkü cami mimari, inşaatın yapımına engel olarak Karagöz ve Hacivat’ı göstermiştir.

Şeyh Küşteri de bu dili sivri, zekası keskin iki kişiye haksızlık yapıldığını düşünmüş ve onları yaşatabilmek için bir gölge oyunu tasarlamıştır. Deve derisinden özel olarak yapılan ve boyanan figürler ışık yardımıyla perdeye yansıtılmış, böylece Karagöz ve Hacivat tanınmıştır.

Ramazanlarin-Vazgecilmezi-Geleneksel-Turk-Tiyatromuzun-Bastaci-Karagoz-ile-Hacivat-3

Şeyh Küşteri, Karagöz ve Hacivat’ın yanına yan karakterler olarak zamanla Bolulu, Kastamonlulu, Tuzsuz Deli Bekir, Ermeni, Kürt, Zenne, Çelebi gibi birçok karakter eklemiş, böylece hem oyuncu kadrosu hem de konu zenginleşmiştir.

Ayrıca oyunlara daima müzik eşlik ederek etki artırılmıştır. Karagöz ve Hacivat oyunlarının her birinde zengin bir musiki anlayışı hakim olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu içerisinde yer alan tüm etnik ve dini kültürlere sahip müziklerle oyun daha da zenginleştirilmiştir. Bünyesinde bulundurduğu oyuncu kadrosunun da farklı etnik unsurlardan oluşması Karagöz ve Hacivat oyunun birleştirici gücünü de ortaya koymuştur. Oyunda Itri’den Sadullah Ağa’ya kadar birçok bestekarın eserleri farklı enstrümanlarla buluşmuştur.

Oyunun başında bu enstrümanların eşliğinde Hacivat sahneye çıkarak bir gazel ya da semai okumakta, Karagöz de bu seslerden rahatsız olarak Hacivat’a sataşmaktadır. Karagöz okumamış ama pratik zekalı biriyken Hacivat aydın, sürekli Arapça Farsça kelimeler kullanan ve Karagöz’ü yetiştirmeye çalışan biridir.

Tamamen doğaçlama olarak doğan ve günümüze kadar gelen Karagöz ve Hacivat oyununu sergilemek için özel bir salona ihtiyaç bulunmamaktadır. Özel bir perdeye yansıtılan figürler ‘Hayalbaz’ adı verilen Karagöz oynatıcısı tarafından herhangi bir yerde oynatılabilmektedir.

Ramazan günlerinin de vazgeçilmez eğlencesi olarak fuar alanlarında sergilenen Karagöz ve Hacivat yaşatılmaya devam etmektedir.

Bu kültürümüz yönetmen Ezel Akay tarafından 2006 yılında sinemaya uyarlanmıştır.

hacivat-karagoz-neden-olduruldu-film-afisi

Haluk Bilginer ve Beyazıt Öztürk’ün Karagöz ve Hacivat’a can verdiği film, bu kültürümüzün yaşatılmasında büyük pay sahibidir.

Kaynakça: Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği, Pertev Naili Boratav

Önemli Bir Kültür Mirası: Karagöz, Yıktın Perdeyi Eğledin Viran, Metin And

Hakkında istanbul1881

istanbul1881
İstanbul. Tek renkle ifade edilemeyecek kadar zengin, tek kokuyla anlatılmayacak kadar çekici ve asla kaybedilemeyecek kadar değerli... İstanbul 1881, İstanbul’un büyüleyici renkleri ve baş döndüren kokularını saygı duyduğumuz ve kaybetmek istemediğimiz tarihi değerlerle harmanlayarak yaratıldı. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

Lütfen kontrol edin

Zeynep Gümrük Doğadan Denemeler Sergisi Çanakkale’de Açıldı!

Zeynep Gümrük Sergisi Çanakkale’de! 55. Troia Festivali kapsamında açılan Zeynep Gümrük Çanakkale Belediye Başkanı Ülgür …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.